Từ ngữ tiếng Việt gốc Pháp trong văn hóa ẩm thực

Trong văn hóa Việt Nam hiện nay, có sự tồn tại của những từ ngữ vốn dĩ là tiếng Pháp được Việt hóa và dần đi vào đời sống của người Việt như một phần tất yếu của cuộc sống. Tiếng Pháp du nhập vào Việt Nam từ hơn 100 năm trước đây, khi thực dân Pháp vào đô hộ dân An Nam lúc bấy giờ.

Người Pháp đô hộ Việt Nam, họ không chỉ mang theo những vật dụng hiện đại mà còn là cả một nền văn hóa đậm chất Tây phương, trong đó có cả những món ăn, đồ uống. Dần dần người Việt qua quá trình sử dụng đã Việt hóa những từ ngữ đó và biến nó thành thuần Việt lúc nào không hay. Bài viết này xin được chỉ ra một số những từ ngữ gốc Pháp thông dụng trong văn hóa ẩm thực của chúng ta ngày nay.

Ăn phở uống cà phê

Cà phê ngày nay đã quá quen thuộc trong đời sống hiện đại. Những cuộc gặp gỡ, những buổi tán gẫu bạn bè hay đơn giản chỉ là giao lưu đều có thể diễn ra tại những quán Cà phê. Cà phê là chữ đọc thuần Việt xuất phát từ từ Café của tiếng Pháp.

 

Phin pha cafe của người Việt Nam

 

Người Sài Gòn xưa chuộng cà phê pha phin, kì thực phin là từ “filter” nghĩa là lọc. Cà phê phin có một dạo còn có biệt danh là “cái nồi ngồi trên cái cốc”, đây là sự miêu tả hóm hỉnh của một nhóm bộ đội miền Bắc khi vào Nam chiến đấu và lần đầu nhìn thấy phin cà phê.

Chiều đông lạnh, vào quán kêu một ly cà phê pha phin thêm sữa nóng, ngồi nhìn cái nồi ngồi thảnh thơi trên cái cốc, từng giọt từng giọt nhỏ xuống ly là một sự chờ đợi lý thú. Khi phin đã lọc hết, khuấy tan sữa và đưa lên miệng thưởng thức, hương vị cà phê vừa đắng vừa ngọt như những ngày trời đông giá rét vậy.

Người Việt thường dùng cà phê sau khi ăn phở xong, vậy nên cạnh những hàng phở nổi tiếng cũng mọc lên dăm ba quán cà phê, để cho thực khách sau khi ăn xong có thể sang quán cà phê ngồi lai rai hút điếu thuốc cho thơm và nhâm nhi tách cà phê khi ngày mới vừa bắt đầu.

Điểm tâm với dăm bông, ba tê, ốp la

Người Việt khi dùng bữa sáng thường có những món như ba tê (pâté= thịt gan xay), bánh mì ốp lết (omelette), dăm bông (jambon = thịt heo ung khói)

Ở Pháp, pate thường có được nấu bằng gan và thịt xay nhuyễn, được nấu và đặt trong nồi sành, nên người ta gọi là terrine, khi nào nhấc ra khỏi liễn sành thì gọi là pâté. Loại pâté lừng danh nhất có thể là là món gan béo (“pâté de foie gras”), hay pâté gan ngỗng làm từ gan ngỗng trộn mỡ, một số người khác thì ưa thích món gan ngỗng nguyên chất (“foie gras entier”) chỉ cần cắt lát mỏng và nấu, và món này trên thực tế đã đủ ngon mà không cần chế thành patê.

Còn ở Việt Nam thì sao? Người Việt đã dùng pate vào bữa điểm tâm bằng cách kẹp vào bánh mì, ăn nóng, và có thể thêm vài lát giò, chả, rau thơm để thêm hương sắc cho bữa sáng.

 

Thịt nguội

 

Pho mát và bơ

Người Việt ít có thói quen dùng pho mát và bơ là những sản phẩm làm từ sữa. Nhưng ở Pháp thì pho mát (fromage), bơ (beurre: mỡ từ sữa) lại rất phổ biến, được dùng tráng miệng cùng bánh mì sau bữa chính. Kèm theo đó, người Pháp có thể uống cả vang (vin) cho bữa tối.

Người Pháp càng sành ăn thì với những loại pho mát càng xỉn mùi thì họ lại càng thích. Còn đối với người không quen ăn thì những món ăn như vậy tương đối khó ăn. Hầu hết người Việt đều chỉ biết có một loại duy nhất là pho mai Con bò Cười, vì nó tương đối dễ ăn, lại thơm ngon.

Rượu vang và sâm panh

Thời kỳ Pháp thuộc tại Việt Nam, chỉ có những gia đình giàu có mới có thể thưởng thức bơ, pho mát và uống rượu vang (vin). Ngoài ra giới cai trị Pháp ở Việt Nam còn đem sang cả một loại rượu vang nổ, gọi là sâm panh (Champagne). Nó được đặt tên theo một vùng của nước Pháp.

Rượu champagne

Vùng đất Champagne của Pháp với sự biến động của thời tiết hết sức khắc nghiệt kéo theo sự thất thường của những vụ nho, khi thì bội thu, lúc lại hết sức khan hiếm. Nhưng chính sự khắc nghiệt của thời tiết nơi đây đã tạo nên những trái nho có hương vị đặc biệt thơm ngon. Nhờ vậy, sâm panh là thức uống đặc biệt, và người Việt thường sử dụng mỗi dịp quan trọng như Tết đến xuân về, hay có khách quý đến chơi nhà.

Kết lại, dù đang được viết dưới dạng nào thì những món ăn, đồ uống mà người Pháp mang đến Việt Nam hơn 100 năm trước hiện ngày càng thông dụng và phổ biến hơn. Những thứ ấy đã dần ăn sâu vào tiềm thức của người Việt hiện đại như một thức đồ không thể thiếu trong cuộc sống hiện đại đầy tiện nghi này.

 

Mai Thùy Linh  ( Blog của Thùy Linh )